De hoogste omzet van Europa, en toch geen bonus
Bijgewerkt op: 4 uur geleden
Waarom een goed bedoelde KPI je team een andere kant op kan sturen, terwijl iedereen hard werkt.

Een team dat alles goed deed
Ik hoorde onlangs het verhaal van een salesmanager bij een internationaal bedrijf. De hoofdzetel legde elk salesteam een KPI op: een vast aantal afspraken per maand, met de bonus eraan gekoppeld. Een omzetdoel was er niet.
Zijn team draaide dat jaar de hoogste omzet van heel Europa. Of dat genoeg was, kon niemand zeggen, want er stond niets tegenover. Alleen het aantal afspraken werd geteld, en die KPI haalde zijn team niet. De bonus kwam er dus niet.
Een ander team haalde het aantal afspraken wel, met een lagere omzet. Dat team kreeg zijn bonus wel.
"En ik, ik mag hen dat gaan uitleggen," zei hij.
Waarom we meten wat we vandaag kunnen tellen
Het is makkelijk om daarmee te lachen, en dat wil ik net niet doen, want ik begrijp hoe zo'n KPI ontstaat. Wie een team aanstuurt, wil kunnen opvolgen of het vooruitgaat. Een afspraak kan je vandaag tellen. Omzet zie je pas later. Dus meten we wat we kunnen zien, en dat zijn meestal acties.
Niemand kiest zo'n cijfer om zijn mensen dwars te zitten. Je kiest het omdat je vooruit wil.
Alleen gebeurt er dan iets wat niemand zo bedoelt, en dat is al bijna vijftig jaar beschreven. In 1975 schreef Steven Kerr er een artikel over met een titel die blijft hangen: On the folly of rewarding A while hoping for B. Je hoopt op het ene en je beloont het andere.
Mensen doen wat je meet.
Twee kanten van de tafel die hetzelfde willen
Het team merkt het als eerste en zegt dat de KPI niet klopt. Dat doet het omdat het zijn werk goed wil doen. Aan de andere kant van de tafel komt iets anders binnen: ze willen hun werk niet doen.
Zo zitten twee partijen tegenover elkaar die allebei hetzelfde willen, namelijk resultaat.
Doel, kernresultaat, KPI en actie: vier gewone vragen
Het helpt om vier dingen uit elkaar te halen. Daar heb je geen managementboek voor nodig, alleen vier gewone vragen.
Waar willen we naartoe, en waarom? Dat is je doel. Bijvoorbeeld: klanten kunnen op onze levering rekenen.
Hoe weten we dat we er zijn? Dat is je kernresultaat. Bijvoorbeeld: tegen eind maart gaan acht op de tien orders op tijd buiten.
Zijn we nog op koers? Dat is je KPI, het cijfer dat je team elke week bekijkt. Bijvoorbeeld: hoeveel orders vertrokken er deze week op tijd?
Wat doen we deze week? Dat zijn je acties. Bijvoorbeeld: planning en productie zitten elke maandag tien minuten samen.
In het verhaal van de salesmanager kreeg zijn team nooit een antwoord op de tweede vraag. Niemand had gezegd welke omzet het moest halen. Daardoor bleef alleen de laatste vraag over, en een actie werd de KPI waarop iedereen beoordeeld werd.
Wat er gebeurt als er een bonus aan een KPI hangt
Een aantal afspraken bijhouden is op zich niet fout. Zo'n cijfer kan een team helpen om zijn eigen week te lezen.
Het loopt pas mis als je er iemand op beoordeelt. Dan kan een team het meeste opleveren en toch met lege handen staan, terwijl een team dat minder opleverde wel beloond wordt. Zo leert iedereen in het bedrijf dat het aantal afspraken telt, en de omzet niet. Dat heeft niemand zo bedoeld.
Het echte risico: je beste team haakt af
Er staat meer op het spel dan ƩƩn bonus. Het team met de hoogste omzet heeft dit jaar iets geleerd: wat we opleveren, telt niet. Wat we tellen, wel.
Eerst protesteert zo'n team. Het zegt dat de KPI niet klopt, en zolang het dat zegt, is het nog betrokken. Maar als er niets verandert, wordt het stil. Dan gaan mensen doen wat gevraagd wordt. Ze jagen op afspraken in plaats van op klanten, of ze doen net genoeg. En wie het best is in zijn vak, heeft meestal ook de meeste keuze om ergens anders te gaan werken.
Ondertussen staat de salesmanager ertussen. Hij moet een beslissing verdedigen waar hij zelf niet achter staat, voor een team dat hij wil vasthouden. Zo verlies je soms twee keer: je beste mensen, en de leidinggevende die hen bij elkaar hield.
Ook zonder hoofdzetel trap je erin
Je hoeft geen internationaal bedrijf met een hoofdzetel te zijn om hierin te trappen. Wie vanuit de directie KPI's voor een team bepaalt, doet dat met de beste bedoelingen en kan toch hetzelfde gesprek krijgen.
Daarom laten wij elk team die vier vragen zelf beantwoorden. De zaakvoerder kiest de top. Het team kiest hoe het daar geraakt en kijkt elke week naar zijn eigen cijfer. Zo bouw je een team dat zichzelf constant verbetert.
Hoe kies je een KPI die klopt?
Leg elke KPI die je vandaag opvolgt naast deze drie vragen.
Heb je gezien dat deze actie leidt tot het resultaat dat je wil, of veronderstel je het?
De hoofdzetel ging ervan uit dat meer afspraken meer omzet betekenen. Het team met de minste afspraken bewees het omgekeerde. Een actie mag je volgen, maar check af en toe of ze nog samenloopt met wat je eigenlijk wil bereiken.
Hoe zou iemand deze KPI kunnen halen zonder dat het bedrijf er iets aan heeft?
Is dat makkelijk, dan meet je inspanning en geen resultaat. Hou het cijfer dan gerust bij als hulpmiddel, maar beoordeel er niemand op.
Wie mag zeggen dat de KPI niet klopt, en waar kan die dat kwijt zonder dat het meteen over geld gaat?
Een team dat protesteert, geeft je informatie. Als er een vaste plek is om een KPI in vraag te stellen, bijvoorbeeld in een wekelijks overleg rond het eigen cijfer, hoor je het op tijd. Anders hoor je het pas als de bonus wegvalt, of als iemand vertrekt.
Daarna komt de vraag wie je waarvoor beloont. Persoonlijke groei kan je individueel belonen. Wat een team samen neerzet, vier je als team. Wat het hele bedrijf bereikt, deel je met het hele bedrijf. En een KPI die alleen inspanning meet, beloon je niet.
Zelf aan de slag
Wie tot hier gelezen heeft, zit waarschijnlijk met dezelfde vraag als veel zaakvoerders: de KPI's staan er, maar hoe krijg je je team mee? Daarover gaat ons gratis webinar van 45 minuten. Je kiest zelf je moment: donderdag 26 november om 8 uur, woensdag 2 december om 12 uur of donderdag 10 december om 14 uur.
Liever eerst praten? Plan een verkennend gesprek.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een doel, een kernresultaat en een KPI?
Je doel zegt waar je naartoe wil en waarom, bijvoorbeeld dat klanten op je levering kunnen rekenen. Je kernresultaat zegt hoe je weet dat je er bent: tegen eind maart gaan acht op de tien orders op tijd buiten. Je KPI is het cijfer dat je team elke week bekijkt om te zien of het nog op koers zit, bijvoorbeeld hoeveel orders er deze week op tijd vertrokken. Wat je deze week concreet doet, zijn je acties.
Is het fout om acties te meten, zoals het aantal afspraken of telefoons?
Nee. Zo'n cijfer helpt een team om zijn eigen week te lezen en te zien waar het staat. Het loopt pas mis als je er iemand op beoordeelt of er een bonus aan koppelt. Dan kan een team het meeste opleveren en toch geen bonus krijgen, zoals het salesteam in dit verhaal.
Moet je een bonus koppelen aan een KPI?
Alleen aan een KPI die echt resultaat meet, en op het niveau waar dat resultaat ontstaat: bij de persoon, bij het team of bij het hele bedrijf. Koppel je een bonus aan een cijfer dat alleen inspanning meet, dan stuur je mensen naar dat cijfer in plaats van naar het resultaat. Een vaste plek waar een team kan zeggen dat een KPI niet klopt, helpt om dat op tijd te zien.


